Çəki və metabolizm
İnsulin müqaviməti (insulin dirənci)
Qısa cavab
İnsulin müqaviməti metabolik pozğunluqların əsas səbəblərindən biridir və ac qarına şəkər normal olsa belə mövcud ola bilər. Ən rahat hesablama üsulu HOMA-IR indeksidir: 8–10 saatlıq aclıqdan sonra ölçülən şəkər (mq/dl) aclıq insulininə vurulur və nəticə 405-ə bölünür. Həkimin istifadə etdiyi hədd 2,5-dir; bundan yuxarı nəticə müqaviməti göstərir. Fiziki aktivlik və düzgün qidalanma bu problemin öhdəsindən gəlmək üçün əsas vasitədir.
Ac qarına şəkərin normal olması metabolizmin normal olduğunu göstərmir.
Ümumi məlumat
- Nümunə. Ac qarına şəkər 85 mq/dl (norma 60–100), aclıq insulini 18 olduqda HOMA-IR = 85 × 18 / 405 = 3,8. Bu, 2,5-dən böyükdür. Göründüyü kimi, ac qarına şəkərin normal olması metabolizmin normal işlədiyini göstərmir.
- Əlamətlər:
- tez-tez aclıq hissi; yemək vaxtı gecikəndə əsmə, halsızlıq;
- akantoz nigrikans — dəri büküşlərində qaralma;
- dəridə gicitkən dalağına bənzər görünüş;
- yuxu pozğunluğu, əsəbilik, gərginlik;
- qadınlarda aybaşı düzənsizliyi;
- çəki verməyin çətinləşməsi, çəkinin artması;
- bədəndə yağlanma, sızanaq.
- Nəyə gətirib çıxara bilər:
- 2-ci tip şəkərli diabet;
- qadınlarda polikistoz (PKOS);
- qanda «pis» xolesterinin artması, nəticədə ürək-damar xəstəlikləri və yüksək təzyiq;
- qaraciyərin yağlanması.
- İnsulin artıqlığı (hiperinsulinemiya).
- Nəticələri: metabolik sindrom, PKOS, sonsuzluq, hirsutizm, akne, hipertenziya.
- Səbəbləri: əsasən piylənmə; həmçinin reseptor səviyyəsində zədələnmə, böyrək və ya qaraciyər çatışmazlığı, lazım olandan artıq dozada insulin.
- Müalicəsi: pəhriz, fiziki aktivlik və lazım olduqda insulin həssaslığını artıran dərmanlar.
- Akantoz nigrikans.
- Nədir: dəri büküşlərində (boyun, qoltuqaltı, qasıq) qaralma və qalınlaşma.
- Səbəbləri: əksər hallarda insulin müqaviməti və 2-ci tip diabet. Həmçinin PKOS, artıq çəki, hipotireoz, Kuşinq kimi hormonal xəstəliklər, bəzi dərmanlar və nadir hallarda şişlər.
- Həkimə nə vaxt müraciət etməli: qaralma birdən başlayırsa, yayılaraq genişlənirsə, qaşınma, qalınlaşma və ya ağrı əlavə olunursa.
- Müalicə: əsas səbəb müəyyən olunmalıdır. Sonra insulin həssaslığını artıran dərmanlar, çəkinin azaldılması və dəri üçün xüsusi kremlər tətbiq olunur. Həkimin sözü ilə: «Akantoz nigrikans dəri probleminin özü deyil, orqanizmdəki hormonal və metabolik pozğunluqların əlamətidir.»
- Dəridə papillomalar (həkimin paylaşımı).
- Üz və boyunda kiçik qabarıqlar insulin müqavimətinin xəbərçisi ola bilər.
- Necə yaranır: insulin müqavimətində hiperinsulinemiya olur. İnsulin IGF-1 reseptorlarını stimullaşdırır, dəri hüceyrələrinin (keratinositlər) çoxalması və fibroblastların aktivliyi artır. Bu da papilloma və bəzən akantoz nigrikansa səbəb olur.
- Həkimin sözü ilə: «Bunlar birbaşa insulin dirəncinin göstəricisidir və müalicə etmədən buna hər hansı bir prosedur etmək düzgün deyil.»
Həkimin praktikasında
«Bəzən xəstəliklərin və ya əlamətlərin ortaq səbəbi olur. İnsulin dirəncinin yaratdığı problemlər kimi.» Həkim Xəzər FM-in canlı efirində də insulin dirənci, diabet və zob mövzusunda danışıb.
Sual-cavab
İnsulin müqaviməti varsa, mütləq diabetə çevriləcək?
Mütləq deyil. İnsulin müqaviməti 2-ci tip diabetin ən vacib risk amilidir. Fiziki aktivlik, düzgün qidalanma və çəki itkisi isə bu problemin öhdəsindən gəlmək üçün əsas vasitədir. Lazım olduqda insulin həssaslığını artıran dərmanlar əlavə edilir.
Dəridəki kiçik papillomalar insulin müqaviməti ilə bağlı ola bilərmi?
Bəli. Belə papillomalar insulin müqavimətinin göstəricisi ola bilər. Əvvəlcə səbəb müalicə olunmalıdır; bu edilmədən papillomalara prosedur etmək düzgün deyil.
Akantoz nigrikans yalnız kosmetik problemdir?
Xeyr. Bu, orqanizmdəki hormonal və metabolik pozğunluğun əlamətidir. Səbəb müalicə olunmadan dəri kremləri nəticə vermir.