Hormonal pozğunluqlar
Hipofiz və boy hormonu: akromegaliya, giqantizm, çatışmazlıq
Qısa cavab
Boy hormonu (GH, somatotrop hormon) beyində «türk yəhəri» adlanan çuxurda yerləşən hipofiz vəzində sintez olunur. Zülal, yağ və karbohidrat mübadiləsində mühüm rol oynayır.
- Artıqlığı: yetkinlərdə akromegaliyaya, uşaqlarda giqantizmə səbəb olur.
- Çatışmazlığı: uşaqlarda boy inkişafının geri qalmasına, yetkinlərdə mübadilə pozğunluqlarına — məsələn, qarın nahiyəsində piylənmənin artmasına — səbəb olur.
Hər iki halda nə qədər erkən müdaxilə edilərsə, müalicə bir o qədər effektiv olar.
Sxematik təsvir
Ümumi məlumat
- Akromegaliya. Boy hormonunun artıq ifrazı nəticəsində əl, ayaq, burun, çənə, alın və daxili orqanların qeyri-mütənasib böyüməsidir. Ciddi xəstəlikdir; vaxtında həkim müayinəsi və müalicəyə başlanması vacibdir.
- Əlamətlər: üzük və ayaqqabı ölçüsünün böyümək dövrü bitdikdən sonra artması, çənənin və dilin böyüməsi, üz cizgilərinin kobudlaşması, baş ağrıları, tez-tez tərləmə, bədənin çox yağlanması.
- Yanaşı yaranan problemlər: qan şəkərinin artması (diabet), xolesterin pozğunluğu, təngnəfəslik, boğulma, ürək-damar xəstəlikləri, arterial təzyiqin yüksəlməsi.
- Giqantizm. Uşaqlıqda boy hormonu artıq olduqda uşağın boyu yaşıdlarından çox yüksək olur.
- Diaqnoz. Şikayətlər və anamnez, laborator testlər (GH, IGF-1, sınaq testləri) və hipofizin görüntülənməsi (MRT, KT).
- Müalicə:
- Artıqlıqda əsas üsul cərrahi əməliyyatdır. Əməliyyat effektli olmadıqda radioterapiya və dərman müalicəsi təyin olunur.
- Çatışmazlıqda boy hormonu əvəz edilir: hormon günün müəyyən saatında inyeksiya şəklində vurulur.
- Hipofizin rolu. Həkimin ifadəsi ilə: «Hipofiz bədənimizin kiçik, amma güclü rəhbəridir. Hormonları ifraz edərək böyümədən enerji balansına qədər hər şeyi tənzimləyir… Kiçik ölçüsünə baxmayaraq təsiri böyükdür — bədənimizin idarə mərkəzidir.»
Sual-cavab
Akromegaliyadan şübhələnirəm. Nə etməliyəm?
Üzük və ayaqqabı ölçünüz böyüyübsə, çənə və üz cizgiləri dəyişibsə, baş ağrısı və tərləmə varsa, endokrinoloji müayinədən keçin. Diaqnoz GH, IGF-1 analizləri və hipofiz MRT-si ilə dəqiqləşdirilir.